Nоkardiоnal jarrohlikda perioperativ beta-blokatorlardan foydalanish (jami tavsiyalar)
Perioperativ beta-blokatorlarni qabul qilish bo‘yicha hozirgi yondashuv surunkali (oldindan boshlangan) beta-blokadani davom ettirish bilan cheklanadi, yangi boshlab yuborish esa faqat tanlangan yuqori xavf guruhlarida va dozani titrlash imkoniyati bo‘lsa qo‘llanadi. [1]
Quyida nоkardiоnal jarrohlik uchun beta-blokator bo‘yicha asosiy qo‘llanmalar mazmuni o‘zbek tilida (tarjima-konspekt ko‘rinishida) keltirilgan.
Surunkali beta-blokadani davom ettirish
Surunkali beta-blokator qabul qilayotgan bemorlarda perioperativ davrda beta-blokatorni davom ettirish tavsiya etiladi (ACC/AHA va ESC/ESA yo‘riqnomalarida “eng kuchli” yo‘nalish sifatida beriladi). [2]
Yangi beta-blokatorni perioperativ boshlash (ko‘rsatma tanlovi)
Yangi indikatsiya bo‘lgan bemorlarda beta-blokatorni perioperativ davrga boshlash “faqat tanlangan holatlarda” ko‘rib chiqiladi. [1]
2024 AHA/ACC multisociety perioperativ kardiovaskulyar yo‘riqnomada elektiv nоkardiоnal jarrohlik rejalashtirilgan bemorlarda:
- beta-blokatorni surgery oldidan yetarli erta boshlash tavsiya etiladi (tolerantlik va titrlash baholanishi uchun, optimal holatda >7 kun oldin). [1]
ESC/ESA 2014 yo‘riqnomada:
- beta-blokatorni perioperativ boshlash faqat yuqori xavf jarrohlik va klinik xavf omillari bo‘lgan bemorlarda ko‘rib chiqilishi mumkin;
- doza titrlashsiz bunday boshlash tavsiya etilmaydi. [2]
Monoterapiya va kombinatsiya strategiyalari
Beta-blokator perioperativ kardiovaskulyar davolashda alohida dori strategiyasi sifatida ko‘rib chiqiladi. [3]
Beta-blokatorni qo‘llash ko‘pincha boshqa perioperativ tibbiy choralar bilan birga yuritiladi. [3]
Doza titrlash va yurak urish tezligi bo‘yicha amaliy tamoyillar
ESC/ESA 2014 yo‘riqnomada perioperativ beta-blokatorni boshlashda doza titrlash orqali yurak urishini operatsiyagacha moslashtirish tamoyili keltiriladi. [4]
2024 AHA/ACC yo‘riqnomada esa asosiy operatsion tamoyil sifatida beta-blokatorni erta boshlab, tolerate bo‘lishini baholash va titrlashga vaqt qoldirish ko‘rsatiladi. [1]
Boshlashni tanlash uchun klinik xavf asoslari
ESC/ESA 2014 yo‘riqnomada perioperativ beta-blokator terapiyasi uchun “davolashni ko‘rib chiqish” darajasida bemor va jarrohlik xavfi birga baholanishi kerakligi ta’kidlanadi. [2]
ACC/AHA 2014 yo‘riqnomada ham perioperativ beta-blokatorni boshlash bo‘yicha tavsiyalar bemorning preoperativ risk stratifikatsiyasi kontekstida yoritiladi. [5]
Perioperativ beta-blokator xavfsizligi bo‘yicha ehtiyot choralari
Beta-blokatorlarni perioperativ davrga kiritishda bradikardiya va gipotenziya kabi gemodinamik nojo‘ya ta’sirlarni cheklashga qaratilgan titrlash zaruriyati yo‘riqnomalarda yoritiladi. [1]
ESC/ESA 2014 yo‘riqnomada doza titrlashsiz yangi boshlash tavsiya etilmasligi xavfsizlik masalalarini amaliy nazorat bilan bog‘laydi. [2]
Amaliy “xato” holatlar
Yangi beta-blokatorni jarrohlikka juda yaqin muddatda boshlab yuborish titrlash va tolerentlik bahosini cheklab qo‘yadi. [1]
Doza titrlash imkoniyati bo‘lmagan sharoitda yuqori xavf belgilariga qaramay yangi beta-blokatorni boshlash tavsiya etilmaydi. [2]